Spoedwet vervangen omgevingswaarde stikstof

Voorzitter,

Daar staan we dan. Het kabinet-Jetten presenteert een "spoedwet" om de stikstofwetgeving te vervangen. Laat ik helder zijn: dit is geen spoedwet, dit is een reddingsboei voor een zinkend schip. De coalitie heeft jarenlang de boeren, de bouwers en de ondernemers in de houdgreep gehouden met onzinnige stikstofmodellen, en nu de werkelijkheid keihard is ingehaald door de juridische realiteit en de Raad van State, probeert men de boel te sussen met een papieren werkelijkheid.

De Raad van State heeft dit wetsvoorstel letterlijk met de grond gelijk gemaakt. Het is juridisch rammelend, het mist elke vorm van concrete waarborg en het schuift de problemen simpelweg vooruit naar 2035. Het kabinet wil de huidige, harde omgevingswaarden schrappen – niet omdat ze het beste voorhebben met de boeren, maar omdat ze weten dat ze hun eigen onhaalbare doelen niet kunnen halen. U wilt de boel "op slot" houden, maar dan met een andere naam op de deur.

Waarom? Omdat u bang bent voor de rechter. U vervangt de Kritische Depositiewaarden door een vaag doel: "aanzienlijke vermindering" in 2035. Wat betekent dat? Niets. Het is een lege huls. Het kabinet zegt in feite: "Geef ons een blanco cheque, laat ons straks via een Algemene Maatregel van Bestuur lekker doorgaan met het slopen van de agrarische sector, en we zien wel waar het schip strandt."

De PVV zegt: stop met deze stikstofwaanzin. Stop met het heilig verklaren van het AERIUS-model dat nergens op slaat. U noemt het een "emissiegestuurd systeem", maar het is niets anders dan de zoveelste bureaucratische exercitie om de Nederlandse landbouw – de trots van ons land – de nek om te draaien.

De Raad van State waarschuwt u nota bene dat dit voorstel in strijd is met het verslechteringsverbod. U weet dat u de natuur niet helpt met deze wet, u weet dat u de boeren niet helpt, en u weet dat u de woningbouw niet vlot trekt. U probeert alleen uzelf te redden uit de politieke klem.

Dit is geen "Nederland van het slot", dit is Nederland in de wachtkamer van de ondergang. De PVV wil dat we stoppen met deze absurde stikstofdoelen. Er is geen stikstofcrisis, er is een beleidscrisis. En dit wetsvoorstel is daar het absolute dieptepunt van.

Ik vraag de minister: waarom legt u een wetsvoorstel voor dat door de hoogste adviseur van het land wordt afgeschoten als juridisch onhoudbaar? Denkt u echt dat u de Kamer en de boeren in Nederland voor de gek kunt houden met een rebranding van hetzelfde destructieve beleid? De PVV zal hier niet in trappen. Wij willen een einde aan de stikstofwetgeving, niet een nieuwe verpakking van dezelfde ellende.

Voorzitter, het alternatief is simpel: stop met het heilig verklaren van het AERIUS-model en schrap de stikstofwetgeving volledig. Nederland moet van het slot, niet door nog meer regels, maar door gezond verstand.

Voorzitter, vergunningen komen pas als we stoppen met deze absurde modellen. Uw 'rechtszekerheid' is een zelfbedachte fuik die Nederland op slot houdt; stop met die stikstofwaanzin!

Voorzitter,

Nederland zit vast. Dat is de realiteit waar we vandaag over spreken. Er is een enorme woningnood, onze boeren verkeren in onzekerheid en de noodzakelijke energietransitie loopt vertraging op door het stikstofslot. D66 begrijpt die frustratie in het land als geen ander. Mensen willen vooruit, ondernemers willen investeren en jonge gezinnen wachten op een betaalbare woning.

De vraag die voorligt is of dit wetsvoorstel, de spoedwet, de sleutel is om dat slot te openen. Laat ik daar helder over zijn: D66 is een partij die gelooft in oplossingen, niet in polderen om het polderen. Wij zijn bereid om de wetgeving aan te passen als dat nodig is om de vergunningverlening weer vlot te trekken. Maar—en dat is een cruciaal 'maar'—wij zijn ook de partij van de rechtsstaat en de partij van de natuur.

De Raad van State heeft ons gewaarschuwd. Die waarschuwing is niet vrijblijvend. Als wij als wetgever een wetsvoorstel aannemen dat juridisch rammelt, dan weten we allemaal wat er gebeurt: de rechter zet er een streep doorheen. Dan zijn we terug bij af, en zijn we verder van huis dan ooit. Dat is geen daadkracht, dat is politiek amateurisme.

Ik hoor de PVV en anderen roepen dat we de stikstofwetgeving maar volledig moeten schrappen. Dat is een gevaarlijke illusie. Zonder een juridisch robuust kader voor natuurherstel krijgen we geen enkele vergunning meer verleend. Dat is geen ideologie, dat is de juridische werkelijkheid van de Europese richtlijnen waar wij ons aan hebben gecommitteerd. Wie de natuurwetgeving negeert, negeert de rechtszekerheid voor onze ondernemers en boeren. Dat is de weg naar nog meer rechtszaken en nog meer onzekerheid.

D66 wil een structurele oplossing. Wij steunen een aanpak die vergunningverlening mogelijk maakt, maar die wel standhoudt in de rechtszaal. Dat betekent dat we niet moeten kiezen tussen natuur óf ontwikkeling, maar dat we moeten werken aan een plan waarin die twee hand in hand gaan. Dat vraagt om eerlijkheid over de doelen die we moeten halen om onze natuur te beschermen, en om creativiteit in de wijze waarop we die stikstofreductie realiseren.

De minister legt ons nu een voorstel voor dat de omgevingswaarden wijzigt. Mijn fractie zal dit voorstel zeer kritisch wegen aan de hand van de vraag: biedt dit de rechtszekerheid die nodig is om de bouw en de landbouw weer perspectief te bieden, of is dit een papieren tijger die bij de eerste de beste gang naar de rechter sneuvelt?

Ik roep de coalitiepartners en de oppositie op om voorbij de retoriek van de dag te kijken. Laten we werken aan een wet die niet alleen vandaag de gemoederen sust, maar die ook over vijf jaar nog overeind staat. Want alleen met een juridisch fundament dat staat als een huis, kunnen we Nederland weer van het slot krijgen.

Ik ben benieuwd hoe de minister de juridische houdbaarheid van dit voorstel, in het licht van de stevige kritiek van de Raad van State, gaat garanderen. Kan de minister toezeggen dat dit voorstel niet slechts een tijdelijke pleister is, maar een duurzame uitweg uit de huidige impasse?

Voorzitter, ik houd niet vast aan dit voorstel, ik toets het kritisch. Een juridisch robuust kader biedt ondernemers zekerheid; het schrappen van alle wetgeving leidt juist tot totale stilstand.

Voorzitter, precies daarom toetsen wij dit voorstel scherp. Wij eisen dat de minister de juridische waarborgen versterkt; zonder die noodzakelijke aanpassingen krijgt dit voorstel geen steun van D66.

Voorzitter,

Nederland staat op slot. Dat is de realiteit waar onze boeren, onze bouwers en onze ondernemers elke dag tegenaan lopen. De VVD is de partij die zegt: wij willen bouwen, wij willen ondernemen en wij willen dat Nederland weer vooruit kan. Wij hebben in het coalitieakkoord afgesproken dat we die impasse moeten doorbreken. Dat is onze opdracht, en daar lopen wij niet voor weg.

Maar, Voorzitter, laat er geen misverstand over bestaan: de VVD is ook de partij van de rechtsstatelijkheid en de degelijkheid. Wij zijn niet de partij van de papieren tijgers of de schijnoplossingen. Als wij een wet aannemen, dan moet die staan als een huis.

Wat ligt hier nu voor? Een wetsvoorstel dat zichzelf ‘spoedwet’ noemt, maar waar de Afdeling advisering van de Raad van State terecht een vernietigend oordeel over velt. De Raad van State waarschuwt dat dit voorstel juridisch rammelt. Het bevat geen concrete kaders, geen wettelijke waarborgen voor natuurherstel en het schuift de verantwoordelijkheid vooruit naar 2035 met vage termen als ‘aanzienlijke vermindering’.

Voorzitter, de VVD kan en zal niet instemmen met een wet die bij de eerste de beste gang naar de rechter sneuvelt. Dat is geen oplossing voor de boeren; dat is het creëren van valse hoop en nog meer onzekerheid. Als wij het stikstofbeleid willen omvormen van een depositiegestuurd systeem naar een emissiegestuurd systeem, dan moet dat juridisch onomstotelijk vastliggen. De huidige tekst biedt die zekerheid niet. Het ontbreken van waarborgen voor het verslechteringsverbod is een groot risico.

Wij willen een wet die de vergunningverlening vlot trekt, niet een wet die de juridische chaos vergroot. De minister vraagt ons om dit voorstel te steunen, maar de Raad van State adviseert om het in deze vorm niet eens in te dienen. Wij nemen dat advies zeer serieus. Een coalitiepartij zijn betekent niet dat je blindelings tekent voor elk voorstel; het betekent dat je verantwoordelijkheid neemt voor de kwaliteit van de wetgeving.

Mijn vraag aan de minister is dan ook: hoe denkt het kabinet dit wetsvoorstel zo aan te passen dat het wél voldoet aan de eisen van de Habitatrichtlijn én standhoudt in de rechtszaal? Wij zijn bereid om constructief mee te denken over een robuust alternatief, maar wij eisen dat de juridische basis op orde is. Een wet die in de Eerste Kamer geen schijn van kans maakt omdat hij juridisch onhoudbaar is, dient niemand.

Voorzitter, de VVD wil leveren, maar wij leveren alleen kwaliteit. Graag een reactie van de minister op hoe hij dit voorstel juridisch gaat versterken voordat wij hierover verder spreken.

Voorzitter, politieke verantwoordelijkheid betekent dat wij waken voor de kwaliteit van wetgeving. Wij dwingen het kabinet tot verbetering, in plaats van mee te gaan in een juridisch onhoudbaar voorstel.

Voorzitter, juist als coalitiepartij nemen wij de verantwoordelijkheid om wetgeving te verbeteren. Wij dwingen het kabinet tot een juridisch robuust voorstel, want dat is wat Nederland nodig heeft.

Voorzitter.

Nederland staat op slot. Dat is een frustrerende realiteit voor de jonge starter die geen woning kan vinden, voor de ondernemer die wil verduurzamen en voor de boer die geen perspectief heeft. Wij delen die urgentie. Ook de fractie van GroenLinks-PvdA wil dat Nederland weer vooruit kan. Maar laten we wel wezen: de "spoedwet" die hier vandaag voorligt, is geen sleutel die het slot opent. Het is een poging om de deur te forceren met een breekijzer dat al bij de eerste poging in onze handen zal verbuigen.

Het kabinet presenteert dit wetsvoorstel als een uitweg, maar de Afdeling advisering van de Raad van State is daar glashelder over: dit voorstel rammelt aan alle kanten. Het is juridisch onhoudbaar. Door de huidige omgevingswaarden simpelweg uit de wet te schrappen en te vervangen door vage, vrijblijvende doelen voor 2035, creëert het kabinet geen zekerheid, maar juist méér onzekerheid. Rechters laten zich niet sturen door politieke wensdenkerij; zij toetsen aan de Europese richtlijnen die onze natuur moeten beschermen.

Als we de natuur niet beschermen, zal de rechter elk vergunningverleningsproces opnieuw stilleggen. Dat is geen "stikstofactivisme", dat is de rechtsstaat. Door nu te kiezen voor deze "spoedwet", kiest het kabinet voor een juridisch avontuur dat ons in een nog dieper moeras zal trekken.

Voorzitter, de coalitiepartijen — VVD, D66 en CDA — weten dondersgoed dat zij in de Eerste Kamer geen meerderheid hebben. Als zij werkelijk willen dat Nederland van het slot gaat, dan moeten ze stoppen met het indienen van voorstellen die alleen bedoeld zijn om de eigen achterban te sussen of de schijn van actie te wekken. Er is een andere weg. Die weg vraagt om moed:

1. Echte, afdwingbare stikstofreductie: Geen vage doelen voor 2035, maar concrete stappen nu.
2. Gerichte aanpak van piekbelasters: Niet iedereen over één kam scheren, maar daar ingrijpen waar de winst voor de natuur het grootst is, met een eerlijke vergoeding voor de boeren die stoppen of verplaatsen.
3. Een stikstofbank: Zorg dat de ruimte die vrijkomt ook daadwerkelijk terechtkomt bij projecten met maatschappelijk belang, zoals woningbouw en de energietransitie.

De minister vraagt ons vandaag: steun deze wet. Maar hoe kan ik een wet steunen waarvan de Raad van State zegt dat deze de natuurlijke basis van ons land ondermijnt? Dat doe ik niet. Wij zijn bereid om constructief mee te denken aan een wetsvoorstel dat wél standhoudt bij de rechter en wél zorgt voor een gezonde natuur. Maar dan moet het kabinet terug naar de tekentafel.

Ik hoor graag van de minister: is hij bereid om deze "spoedwet" in te trekken en met een voorstel te komen dat wél voldoet aan de juridische kaders, of kiest hij bewust voor een juridische confrontatie die Nederland nog jarenlang in de wachtkamer zet?

Voorzitter, juist door nu door te modderen met dit juridisch rammelende voorstel, vergroten we de vertraging. Echte oplossingen bieden de rechtszekerheid die nodig is om woningbouw wél vlot te trekken.

Voorzitter, het huidige voorstel is juridisch onhoudbaar en zal door de rechter sneuvelen. Alleen een plan dat voldoet aan Europese richtlijnen

Voorzitter, de stikstofimpasse is inmiddels een blok aan het been van ons land. Jonge gezinnen wachten op een betaalbare woning, boeren wachten op perspectief en ondernemers wachten op de ruimte om te kunnen investeren. We willen als Nederland vooruit, en dat vergt daadkracht.

Toch moeten we vandaag ook nuchter zijn. Het CDA is een partij die staat voor een verantwoordelijke samenleving, en dat betekent ook: verantwoordelijk omgaan met onze wetgeving. Het advies van de Raad van State over dit wetsvoorstel is niet mals. Het is een waarschuwing die we niet zomaar naast ons neer kunnen leggen. Als we nu een wet aannemen die juridisch rammelt, dan helpen we niemand. Dan creëren we enkel schijnzekerheid, om vervolgens over enkele maanden alsnog door de rechter te worden teruggefloten. Dat is precies het "doormodderen" waar de burger inmiddels schoon genoeg van heeft.

Voorzitter, het CDA wil een structurele oplossing. Wij zijn de partij van de balans: we zien de noodzaak van natuurherstel, maar we zien ook de noodzaak van een vitale landbouw en een bloeiende woningmarkt. Het huidige voorstel, waarbij we de Kritische Depositiewaarden uit de wet halen en vervangen door een open einddoel voor 2035 zonder concrete waarborgen, is voor ons onvoldoende. Het ontbreekt aan de juridische robuustheid die nodig is om de vergunningverlening echt van het slot te krijgen.

Als coalitiepartij nemen wij onze verantwoordelijkheid. Dat betekent dat wij loyaal zijn aan de afspraak om uit de impasse te komen, maar die loyaliteit stopt waar de rechtsstatelijkheid in het geding komt. Wij kunnen niet instemmen met een voorstel dat de toets van de Habitatrichtlijn niet kan doorstaan.

Mijn vraag aan de minister is dan ook: bent u bereid om dit wetsvoorstel fundamenteel te versterken? Wij vragen niet om uitstel, maar om kwaliteit. Wij vragen om een wet die wél standhoudt in de rechtszaal, met concrete waarborgen voor natuurherstel en een helder pad naar 2035. Het CDA is bereid om hier constructief aan mee te werken, maar dan moet het fundament wel deugen. We bouwen immers geen huis op drijfzand.

Laten we stoppen met het verplaatsen van de problemen naar de toekomst. Laten we komen met een plan dat juridisch houdbaar is, zodat de schop eindelijk de grond in kan en onze boeren weer weten waar ze aan toe zijn. Ik hoor graag van de minister hoe hij dit wetsvoorstel op korte termijn gaat aanpassen om aan deze noodzakelijke juridische kwaliteit te voldoen.

Voorzitter, wij houden niet vast aan dit voorstel, wij eisen verbetering. Wij zijn loyaal aan de coalitie, maar trekken een harde grens bij de rechtsstatelijkheid.

Voorzitter, die ruimte voor de bouw komt er juist alleen als de wet juridisch robuust is. Zonder die robuustheid krijgen we geen vergunningen en blijft de bouw alsnog volledig stilstaan.

Voorzitter,

We staan hier vandaag voor een wetsvoorstel dat de wanhoop van dit kabinet in één klap samenvat. Het kabinet-Jetten presenteert ons een "spoedwet" als een reddingsboei, maar wie het advies van de Raad van State leest, ziet direct dat we hier te maken hebben met een loden anker. Dit wetsvoorstel is juridisch drijfzand. Het is een poging om de stikstofimpasse te doorbreken door simpelweg de regels te veranderen als de uitkomst ons niet bevalt. Dat is geen bestuurlijk vakmanschap; dat is symptoombestrijding van het ergste soort.

JA21 heeft vanaf het begin gewaarschuwd voor het stikstof-fetisjisme dat dit land in zijn greep houdt. We zagen de modellen, we zagen de AERIUS-berekeningen, en we zagen hoe de Nederlandse economie, de woningbouw en onze agrarische sector werden gegijzeld door een rigide, op modellen gebaseerde werkelijkheid die losgezongen is van de praktijk. En wat doet dit kabinet nu? In plaats van de moed te tonen om het roer echt om te gooien, kiest men voor een papieren werkelijkheid. Men schrapt de huidige omgevingswaarden en vervangt deze door een vaag doel voor 2035.

Voorzitter, laat ik helder zijn: dit is uitstelgedrag. Het kabinet probeert de juridische confrontatie met de Europese Habitatrichtlijn te ontwijken door de doelen naar de toekomst te schuiven. Maar de rechter laat zich niet foppen door een nieuwe jaartal-etiket op een oude fles. De Raad van State is glashelder: zonder concrete waarborgen voor natuurherstel is dit voorstel gedoemd te falen. Het resultaat? Nog meer rechtsonzekerheid voor onze bouwers, onze boeren en onze ondernemers. Zij hebben geen behoefte aan een "spoedwet" die over een jaar bij de rechter sneuvelt; zij hebben behoefte aan een kabinet dat kiest voor realisme.

Waarom kiest dit kabinet er niet voor om de stikstofcrisis eindelijk eens te benaderen als een ruimtelijk ordeningsvraagstuk in plaats van een puur juridisch-ecologisch dogma? Waarom wordt er niet ingezet op innovatie en techniek, zoals JA21 al jaren bepleit, in plaats van op het krampachtig vasthouden aan een beleid dat Nederland op slot zet?

Dit wetsvoorstel is een belediging voor iedereen die in de praktijk dagelijks tegen de muren van dit stikstofbeleid oploopt. Het is "bouwen op drijfzand", zoals collega's terecht opmerkten. JA21 zal niet meewerken aan deze juridische schijnvertoning. Wij willen een land dat weer kan bouwen, een land waar ondernemers weten waar ze aan toe zijn, en een land waar beleid gebaseerd is op feiten en gezond verstand, niet op juridische creativiteit om de eigen falende ambities te redden.

Ik vraag de minister: bent u bereid om de eer aan uzelf te houden, dit wetsvoorstel in te trekken en met een voorstel te komen dat wél standhoudt in de rechtszaal én perspectief biedt aan onze samenleving, in plaats van deze juridische confrontatie bewust op te zoeken?

Voorzitter, wij kiezen voor een realistische koers die juridisch standhoudt en perspectief biedt, in plaats van de totale juridische chaos die ontstaat als we alle internationale afspraken eenzijdig opzeggen.

Voorzitter, innovatie is juist de weg vooruit om stikstof te reduceren zonder de agrarische sector kapot te maken; de eenzijdige focus op krimp is een ideologische keuze, geen noodzaak.

Voorzitter,

We staan hier vandaag te debatteren over een wetsvoorstel dat de regering zelf een ‘spoedwet’ noemt. Laten we echter met elkaar eerlijk zijn: dit is geen spoedwet, dit is een paniekreactie. Het is het ultieme bewijs dat het stikstofbeleid van dit kabinet – en van de kartelpartijen die hier al jaren de dienst uitmaken – volledig is vastgelopen. U probeert niet de natuur te redden, u probeert uw eigen falende dogma te redden.

De Raad van State is helder in zijn advies: dit voorstel is juridisch drijfzand. U wilt de wettelijke omgevingswaarden voor stikstof schrappen en vervangen door een vaag, open doel voor 2035. Geen harde normen meer, maar een vage belofte van "aanzienlijke vermindering". U schuift de verplichtingen vooruit, u creëert een juridisch vacuüm en u hoopt dat de rechter er, in al zijn wijsheid, in trapt. Maar de praktijk is weerbarstig, Voorzitter. De Raad van State waarschuwt terecht dat dit wetsvoorstel geen enkele waarborg biedt voor natuurherstel en dat het haaks staat op Europese verplichtingen.

En weet u waarom u dit doet? Omdat u gevangen zit in uw eigen stikstofdogma. U durft de fundamentele keuze niet te maken. U blijft navigeren op basis van het AERIUS-model – een rekenmodel dat geen enkel verband houdt met de werkelijkheid in het veld – en u blijft krampachtig vasthouden aan Europese juridische kaders die Nederland in een houdgreep houden. De industrie, de landbouw en de bouwsector liggen stil, niet door een natuurcrisis, maar door een bureaucratische crisis die u zelf heeft gecreëerd.

Forum voor Democratie zegt: stop hiermee. Stop met het repareren van een failliet systeem. Stop met het gegoochel met modellen en vage doelen. Het stikstofbeleid moet volledig van tafel. Natuurbeheer is geen zaak van Europese richtlijnen en rekenmodellen vanuit Den Haag; het is een zaak van gezond verstand en lokaal beheer. Wij pleiten voor een volledige breuk met het stikstofdogma. Geef onze boeren de ruimte om te ondernemen, laat onze bouwers bouwen en stop met het offeren van ons welvaartsvermogen op het altaar van een ideologische ‘groene’ agenda die nergens op gestoeld is.

Waarom blijft dit kabinet koppig vasthouden aan een juridisch wangedrocht dat door de hoogste adviseurs van de Staat is afgeschoten? Is het omdat u bang bent voor de waarheid? De waarheid is dat er geen stikstofcrisis is die een dergelijke destructie van onze economie rechtvaardigt. Er is alleen een politieke crisis. Dit wetsvoorstel is de laatste stuiptrekking van een beleid dat geen draagvlak meer heeft en geen toekomst biedt. Trek dit wetsvoorstel in, erken dat het hele stikstofbeleid een dwaling is, en geef Nederland weer lucht. Dat is wat dit land nodig heeft, niet meer van deze juridische luchtfietserij.

Voorzitter, de collega houdt vast aan een failliet systeem dat juist de vergunningverlening blokkeert. Wij willen af van dit stikstofdogma, zodat ondernemerschap weer de norm wordt in plaats van bureaucratische willekeur.

Voorzitter, die juridische kaders zijn juist de blokkade. Door dit failliete stikstofdogma te schrappen, halen we eindelijk de bureaucratische voet van de nek van onze ondernemers en bouwers.

Voorzitter, we staan hier vandaag opnieuw. Een spoedwet. De naam suggereert daadkracht, maar de inhoud getuigt van pure paniek. Het wetsvoorstel dat hier voorligt, is niets meer dan een poging om de juridische blokkade die dit kabinet zelf heeft gecreëerd, met een pleister te dichten. Maar als het fundament rot is, helpt een pleister niet. De Raad van State heeft dat glashelder verwoord: dit wetsvoorstel is bouwen op drijfzand.

De BBB is er klaar mee dat onze boeren, onze bouwers en onze ondernemers gijzelaar zijn van een beleid dat zich blindstaart op modellen en kritische depositiewaarden. We zitten in een stikstofmoeras, en in plaats van een brug te slaan naar de vaste wal, probeert dit kabinet ons nog dieper het moeras in te trekken met vage doelstellingen voor 2035.

Waarom blijft dit kabinet vasthouden aan een systeem dat aantoonbaar niet werkt? We moeten af van de obsessie met middelsturing, waarbij de overheid tot op de vierkante meter voorschrijft wat wel en niet mag. Dat is geen natuurbeleid; dat is boekhouden met de natuur als slachtoffer en de boer als kop van jut.

De BBB kiest voor een andere weg: doelsturing. Laten we kijken naar de feitelijke staat van de natuur. Als de natuur herstelt, dan moet dat de norm zijn, ongeacht welk modelletje daar in Den Haag uitrolt. Geef onze boeren de ruimte om te innoveren. Er zijn technieken beschikbaar, er is vakmanschap op het erf, maar dat wordt nu gesmoord door een verstikkende deken van regels en onzekerheid. Een kip dwing je niet om honing te maken, en een boer dwing je niet om te stoppen met zijn bedrijf. Je geeft hem de ruimte om te doen waar hij goed in is: voedsel produceren en zorgen voor het landschap.

En laat ik heel duidelijk zijn richting de coalitie: u heeft geen meerderheid in de Eerste Kamer. Dit wetsvoorstel, in deze vorm, gaat het daar niet redden. U verspilt hier kostbare tijd. Terwijl u in deze Kamer probeert dit juridische wangedrocht door te drukken, staan de bouwprojecten stil en zitten boeren in onzekerheid.

Mijn fractie vraagt daarom: wanneer stopt u met deze juridische schijnvertoning? Wanneer komt u met een voorstel dat wél uitgaat van innovatie, van doelsturing en van vertrouwen in de sector? De sector heeft geen behoefte aan meer spoedwetten die bij de rechter sneuvelen; zij hebben behoefte aan een langetermijnperspectief.

Voorzitter, ik hoor graag van de minister of hij bereid is om dit voorstel in te trekken en samen met ons te werken aan een alternatief dat wél standhoudt en wél perspectief biedt. Of kiest hij ervoor om met dit wetsvoorstel de weg van de minste weerstand te bewandelen, wetende dat het doodloopt?

Voorzitter, juridische zekerheid komt voort uit meetbare resultaten in de natuur, niet uit het blindstaren op falende rekenmodellen. Doelsturing biedt eindelijk een eerlijk perspectief dat wél standhoudt bij de rechter.

Voorzitter, door te sturen op de werkelijke natuurkwaliteit in plaats van op onbetrouwbare modellen, bieden we een juridisch fundament dat wél standhoudt bij de rechter.

Voorzitter,

Dit wetsvoorstel is geen "spoedwet" voor stikstof; het is een spoedwet voor het wegkijken. Het kabinet staat hier met een voorstel dat de Raad van State – de hoogste adviseur van het land – heeft bestempeld als juridisch onhoudbaar. En wat doet het kabinet? Men probeert de thermometer kapot te slaan omdat de patiënt koorts heeft.

Het schrappen van omgevingswaarden en kritische depositiewaarden lost geen enkel molecuul stikstof op. Het is een laffe afleidingsmanoeuvre. Het enige wat dit wetsvoorstel bereikt, is dat we de juridische bescherming van onze natuur slopen, terwijl de werkelijke oorzaak van de crisis – de absurde omvang van de intensieve veehouderij – ongemoeid blijft.

Voorzitter, laten we helder zijn: de blokkade waar we nu in zitten, is niet ontstaan door de wetgeving, maar door het jarenlange beleid van de coalitiepartijen om de belangen van de industriële landbouw boven de grenzen van onze natuur en onze aarde te stellen. Men heeft de natuur uitgeput, het stikstofbudget overschreden, en nu men door de rechter wordt teruggefloten, is de reflex niet: "laten we het probleem oplossen," maar: "laten we de regels schrappen."

Het is volstrekt onverantwoord om te doen alsof je hiermee de bouw of de boeren helpt. U creëert hier geen zekerheid; u creëert schijnzekerheid. U bouwt, zoals collega's terecht al opmerkten, op drijfzand. Zodra dit wetsvoorstel door de Kamer zou komen – waar ik nog maar moet zien of er überhaupt een meerderheid voor is – zal het bij de eerste de beste gang naar de rechter opnieuw sneuvelen. En wie zijn dan de dupe? De ondernemers die nu op basis van deze "spoedwet" proberen te investeren, en de natuur die verder achteruit holt.

De Partij voor de Dieren kiest voor een andere weg. Wij kiezen voor het herstel van onze natuur. Dat betekent: niet de regels aanpassen aan de vervuiling, maar de vervuiling aanpassen aan de grenzen van de natuur. Dat vereist een substantiële krimp van de veestapel, daar kunnen we niet omheen. Dat is de enige manier om juridisch robuust, ecologisch noodzakelijk en maatschappelijk verantwoord stikstofruimte te creëren.

Dit wetsvoorstel is een politieke vlucht naar voren die onze natuur, onze rechtstaat en onze toekomstige generaties in de kou laat staan. Ik roep het kabinet op: trek dit wetsvoorstel in. Stop met het politieke theater en kom met echte oplossingen die de natuur weer ademruimte geven. Wij zullen dit voorstel in ieder geval op geen enkele wijze steunen.

Voorzitter, krimp is juist de enige manier om juridisch robuuste ruimte te creëren. Zonder bronaanpak blijft elke wetgeving slechts een papieren tijger die onvermijdelijk bij de rechter sneuvelt.

Voorzitter, technologische innovatie lost de structurele overbelasting van onze natuur niet op. We moeten de veestapel aanpassen aan de natuur, niet de natuur aan een onhoudbaar industrieel systeem.

Voorzitter,

Dit wetsvoorstel is een toonbeeld van politieke lafheid. Laten we de zaken bij de naam noemen: dit is geen "spoedwet", dit is een "struisvogelwet". De minister probeert met een juridische goocheltruc de stikstofcrisis te bezweren door de doelen simpelweg uit de wet te gummen. Alsof je de thermometer kapot slaat omdat je de koorts niet wilt zien. Dat is geen bestuur, dat is wegkijken.

De Afdeling advisering van de Raad van State is glashelder: dit voorstel is juridisch drijfzand. Er ontbreken concrete kaders, er ontbreken waarborgen voor de natuur, en het schuift de verantwoordelijkheid vooruit naar 2035. En dat terwijl de woningnood in dit land tot aan het dak stijgt. Starters, jonge gezinnen, mensen die al jaren op een wachtlijst staan voor een betaalbare woning: zij zijn de dupe van dit geklungel. Dit kabinet is meer bezig met het redden van de eigen hachje dan met het redden van de toekomst van onze burgers.

Wat we hier zien, is dat dit kabinet – dat inmiddels op zijn laatste benen loopt met nog geen negen maanden te gaan tot de verkiezingen – enkel nog bezig is met electorale paniekvoetbal. Men probeert de agrarische sector en de bouwsector valse hoop te geven met een lege huls. Want laten we wel wezen: de rechter laat zich niet in de luren leggen door een vage AMvB of een "programma" dat nog moet worden bedacht. Als de juridische basis ontbreekt, valt straks de hele vergunningverlening weer stil. En wie mag het dan weer oplossen? Niet de minister in zijn ivoren toren, maar de burger die weer achteraan in de rij mag sluiten.

De fractie van DENK vindt dit onacceptabel. Wij staan voor rechtvaardig beleid. Rechtvaardig betekent: eerlijke keuzes maken, niet de problemen doorschuiven naar de volgende generatie of de volgende coalitie. Het structureel aanpakken van de stikstofuitstoot is noodzakelijk om Nederland van het slot te krijgen, maar dan wel op een manier die standhoudt bij de rechter en die sociaal rechtvaardig is.

Voorzitter, ik vraag de minister: waarom negeert dit kabinet het vernietigende advies van de Raad van State? Waarom blijven we hangen in dit juridische wangedrocht dat alleen maar zorgt voor meer vertraging? Trek dit voorstel in. Stop met deze prietpraat over "spoed" terwijl u enkel tijd aan het rekken bent. Kom met een plan dat wél deugt, dat wél perspectief biedt voor de woningbouw en dat wél recht doet aan onze natuur. Genoeg is genoeg. De burgers wachten niet op meer politieke spelletjes; zij wachten op een dak boven hun hoofd.

Voorzitter,

We staan hier vandaag met een wetsvoorstel dat de naam 'spoedwet' draagt, maar in de praktijk helaas niet meer is dan een nieuw geitenpaadje. En we weten inmiddels: geitenpaadjes leiden in dit dossier niet naar de uitgang, maar naar nog meer juridische onzekerheid.

De ChristenUnie wil Nederland van het slot halen. Wij zien de noodzaak van woningbouw, wij zien de zorgen van onze boeren die snakken naar perspectief, en wij zien de kwetsbaarheid van onze natuur. Maar dit wetsvoorstel, dat de omgevingswaarden voor stikstof simpelweg uit de wet schrapt en vervangt door een vaag doel voor 2035, is geen oplossing. Het is uitstel. Het is bouwen op drijfzand.

De Raad van State is helder: dit voorstel mist de noodzakelijke juridische waarborgen. Als wij als wetgever nu instemmen met een wet waarvan we weten dat deze bij de eerste de beste gang naar de rechter sneuvelt, dan zijn we niet alleen onverantwoordelijk bezig, we zijn dan ook onbetrouwbaar. We beloven boeren en bouwers een uitweg, terwijl we ze in werkelijkheid op een doodlopend spoor zetten. Dat is niet de manier waarop we de overheid weer betrouwbaar maken.

Jarenlang zijn problemen in dit land vooruitgeschoven. We hebben de grenzen van de schepping genegeerd en de noodzakelijke keuzes voor ons uit geschoven. Nu, in deze fase van het debat, is de verleiding groot om te kiezen voor de weg van de minste weerstand. Maar rentmeesterschap vraagt om moed. Het vraagt om keuzes die niet alleen vandaag standhouden, maar ook morgen.

Wij vragen de minister: waarom kiest u voor deze route? Waarom legt u een voorstel voor dat door de hoogste adviseur van het land is afgeraden? Is het kabinet werkelijk van mening dat het schrappen van doelen zonder een concreet, juridisch robuust alternatief, de weg vrijmaakt voor de woningbouw? Wij vrezen van niet. Integendeel, het creëert schijnzekerheid. En schijnzekerheid is het laatste waar onze samenleving op dit moment behoefte aan heeft.

Voorzitter, de ChristenUnie wil constructief meewerken aan een oplossing die wél werkt. Een oplossing die recht doet aan de natuur, aan de boer en aan de woningzoekende. Maar dat vergt een fundamentele aanpak, geen papieren werkelijkheid. Wij roepen het kabinet op: trek dit voorstel in. Kom terug met een plan dat wél juridisch houdbaar is, dat wél perspectief biedt voor de lange termijn en dat wél recht doet aan de verantwoordelijkheid die wij dragen voor de schepping en voor elkaar.

Bent u bereid, minister, om de weg van de juridische deugdelijkheid te verkiezen boven de weg van de politieke haast?

Voorzitter, rentmeesterschap vraagt om verantwoordelijkheid binnen de rechtsorde, niet om het opblazen ervan. Wij zoeken naar een oplossing die wél standhoudt, in plaats van juridische chaos te creëren.

Voorzitter, de rechtsorde is geen drijfzand, maar een fundament. Wij moeten daarop bouwen met een deugdelijk plan, in plaats van regels te

Voorzitter,

We staan hier vandaag om te praten over een wetsvoorstel dat door de regering trots een 'spoedwet' wordt genoemd. Maar laten we eerlijk zijn: dit is geen spoedwet. Dit is een vluchtwet. Het is een wanhopige poging van dit kabinet om de eigen verantwoordelijkheid voor de stikstofcrisis te ontlopen door de enige concrete ankers die we nog hebben – de omgevingswaarden – simpelweg overboord te gooien.

De Raad van State is glashelder: dit wetsvoorstel moet niet in deze vorm worden ingediend. Het ontbeert elk juridisch fundament. En toch, Voorzitter, toch zit de minister hier met een voorstel dat de natuurherstelopgave vooruitschuift naar 2035. Men vervangt harde, meetbare doelen door vage beloftes over 'aanzienlijke vermindering'. Dat is geen beleid; dat is politiek gegoochel. Het is een foute beleidskeuze die de rechtsorde ondermijnt en de woningbouw niet helpt, maar juist definitief op slot zet.

Waarom? Omdat dit kabinet weigert de echte daders aan te pakken. De SP is daar altijd duidelijk over geweest: de stikstofcrisis is geen natuurcrisis, het is een systeemcrisis. Decennialang hebben de grote agro-industrie, de banken en de supermarkten de boeren uitgeknepen en de natuur uitgeput voor maximale winst. En wie betaalt nu de prijs? De kleine boer die wél duurzaam wil werken, de woningzoekende die geen huis kan vinden, en onze natuur die langzaam sterft.

Dit wetsvoorstel is een klap in het gezicht van iedereen die snakt naar duidelijkheid. Het kabinet kiest ervoor om de grote vervuilers de hand boven het hoofd te houden en de rekening bij de samenleving neer te leggen. Men hoopt dat door de normen uit de wet te schrappen, de rechter ook zal zwijgen. Maar zo werkt de rechtsstaat niet. Door de regels te negeren, creëer je geen ruimte; je creëert juridisch drijfzand.

De SP wil een rechtvaardige transitie. Wij kiezen voor de boeren die in balans met hun omgeving willen werken, voor gezinsbedrijven in plaats van megastallen. Dat betekent: niet de boer de nek omdraaien, maar de agro-concerns laten meebetalen aan de omslag. Dat betekent: collectief isoleren en verduurzamen, in plaats van individuele burgers opzadelen met de kosten.

Voorzitter, dit wetsvoorstel is een brevet van onvermogen. Het is een poging om tijd te kopen die we niet hebben. De minister moet dit voorstel intrekken. Kom met een plan dat wél voldoet aan de wet, dat wél de grote vervuilers aanpakt en dat wél perspectief biedt voor onze boeren en onze woningbouw. Wij zijn klaar met dit uitstelgedrag. Wanneer gaat dit kabinet eindelijk eens echt besturen?

Voorzitter, de blokkade is een direct gevolg van het ontzien van de grote agro-industrie. Echte juridische zekerheid begint bij het aanpakken van de bron, niet bij het schrappen van normen.

Voorzitter, juridische zekerheid komt voort uit een robuuste bronaanpak die wél voldoet aan Europese regels, in plaats van het schrappen van normen waarmee we de rechter enkel verder uitdagen.

Voorzitter,

De SGP kijkt met grote zorg naar dit wetsvoorstel. De regering presenteert dit als een ‘spoedwet’, maar laten we wel wezen: er is hier geen sprake van een noodzakelijke ingreep, maar van een wanhopige poging om een vastgelopen beleid in stand te houden. De Afdeling advisering van de Raad van State is glashelder: dit voorstel is juridisch drijfzand. Het is onbegrijpelijk dat het kabinet de waarschuwingen van het hoogste adviesorgaan in de wind slaat en toch doorzet.

Waarom doen we dit? Omdat de werkelijkheid niet langer in de modellen past. Jarenlang is het stikstofbeleid gebaseerd op rekenmodellen die ver afstaan van de praktijk op het boerenerf. Nu die modellen de boel op slot hebben gezet, kiest het kabinet niet voor een fundamentele koerswijziging, maar voor een juridische vluchtweg. Men schrapt de Kritische Depositiewaarden uit de wet en vervangt ze door een vaag, open einddoel voor 2035. Dat is geen beleid, Voorzitter, dat is uitstel van executie.

De SGP staat voor rentmeesterschap. Dat betekent zorg voor de natuur, maar ook zorg voor de boer. Dit wetsvoorstel biedt geen enkel perspectief. Het schuift de verantwoordelijkheid door naar een Algemene Maatregel van Bestuur en een programma, zonder dat er in de wet zelf concrete kaders of waarborgen staan. Hoe moet een boer of een ondernemer hierop bouwen? Hoe kan een vergunningverlener hiermee uit de voeten? Het antwoord is simpel: dat kan niet. Het verslechteringsverbod blijft als een zwaard van Damocles boven de sector hangen, terwijl het kabinet doet alsof het met deze wet de lucht klaart.

Wij pleiten al lang voor een andere weg: doelsturing. Geef de boer de ruimte om te innoveren, meet wat er werkelijk uitgestoten wordt in plaats van te rekenen met theoretische modellen, en beloon de ondernemer die investeert in emissiereductie. Dat is een eerlijke en nuchtere aanpak. Maar in plaats daarvan kiest dit kabinet voor een juridisch wangedrocht dat de rechtszekerheid verder ondermijnt.

Voorzitter, de SGP roept het kabinet op: trek dit voorstel in. Stop met het pappen en nathouden. Kom met een voorstel dat wél voldoet aan de juridische eisen, dat wél perspectief biedt aan onze agrarische sector en dat wél gebaseerd is op de werkelijkheid in plaats van op modellen. De boeren, de bouwers en de natuur zijn niet gediend van deze juridische schijnzekerheid. Wij hebben behoefte aan een overheid die betrouwbaar

Voorzitter, de SGP kiest voor nuchtere doelsturing die boeren echt perspectief biedt binnen de rechtsorde. Loze retoriek helpt de sector niet, maar brengt ons alleen verder van huis.

Voorzitter,

Ik heb het debat met grote aandacht gevolgd. Ik heb de zorgen van de Kamer over de juridische houdbaarheid, de effectiviteit van ons stikstofbeleid en de noodzaak voor perspectief voor onze bouwers en boeren scherp op mijn netvlies. Laat ik vooropstellen: dit kabinet deelt de ambitie van deze Kamer om uit de juridische impasse te komen. Het is mijn verantwoordelijkheid als minister om een weg te vinden die zowel recht doet aan onze natuurverplichtingen als aan de maatschappelijke behoefte aan ontwikkelingsruimte.

Juridische houdbaarheid en het advies van de Raad van State Verschillende fracties, waaronder de VVD, het CDA en de ChristenUnie, hebben indringend gewezen op het advies van de Afdeling advisering van de Raad van State. Ik neem dit advies uiterst serieus. Het kabinet heeft dit wetsvoorstel ingediend met de overtuiging dat een transitie naar een sturingsmodel op basis van emissiereductie noodzakelijk is om de Omgevingswet werkbaar te houden. Echter, ik hoor de Kamer luid en duidelijk: de vrees voor "juridisch drijfzand" is groot. Het kabinet is bereid om in de verdere parlementaire behandeling, in nauwe samenspraak met de Kamer, te kijken hoe de wettelijke waarborgen voor natuurherstel en de koppeling aan Europese richtlijnen kunnen worden versterkt. Het doel is niet om normen te schrappen, maar om de weg naar resultaat juridisch robuuster te maken.

Doelsturing versus modelmatige benadering Ik heb de oproepen van onder meer de SGP en de BBB voor 'doelsturing' gehoord. Het kabinet erkent dat de huidige modelmatige benadering – het rekenen met AERIUS – op veel weerstand stuit en in de praktijk voor grote onzekerheid zorgt. Wij staan open voor een discussie over hoe we 'meten in plaats van rekenen' kunnen integreren in ons beleid. Echter, wij moeten waken voor een schijnoplossing. Elke vorm van doelsturing moet, om stand te houden bij de rechter, gebaseerd zijn op een objectief en controleerbaar kader. Zonder een dergelijk kader riskeren we dat vergunningverlening voor woningbouw en agrarische ondernemers volledig tot stilstand komt. Dat is een risico dat dit kabinet niet wil nemen.

Perspectief voor de samenleving Het is mijn missie om de blokkade te doorbreken. De kritiek van fracties als GL-PvdA en de PvdD over de noodzaak van structurele keuzes in de landbouw en industrie is voor mij een belangrijk onderdeel van de puzzel. Tegelijkertijd begrijp ik de roep van JA21 en de SGP om meer inzet op innovatie en techniek. Het kabinet ziet in de combinatie van emissiereductie aan de bron, technologische innovatie en ruimtelijke ordening de enige duurzame uitweg.

Voorzitter, ik ben mij terdege bewust van de politieke verhoudingen in de Eerste Kamer. Een wetsvoorstel dat hier in de Tweede Kamer wordt aangenomen, moet ook daar op een breed draagvlak kunnen rekenen. Ik roep de Kamer daarom op om constructief mee te denken over de amendementen die nodig zijn om de juridische waarborgen te versterken. Het kabinet is bereid tot aanpassingen, mits deze de kern van het wetsvoorstel – het creëren van een werkbaar kader voor de toekomst – niet uithollen. Wij zijn bereid om de dialoog over de nadere uitwerking in de AMvB en het programma te intensiveren, zodat we gezamenlijk een weg inslaan die zowel juridisch houdbaar als maatschappelijk uitvoerbaar is.

Voorzitter, de minister spreekt mooie woorden over 'samenspraak', maar de realiteit blijft dat dit wetsvoorstel juridisch onhoudbaar is. Het is symptoombestrijding zonder genezing. De Raad van State is glashelder: dit is bouwen op drijfzand. De minister blijft hopen op een juridisch wonder, maar de rechter kijkt naar de harde werkelijkheid van onze natuurverplichtingen. Wij willen niet langer wachten op vage beloftes over toekomstige uitwerkingen; wij willen zekerheid voor de woningbouw en voor onze natuur. Daarom dien ik de volgende motie in.

Motie

De Kamer, gehoord de beraadslaging,

Constaterende dat het wetsvoorstel onvoldoende juridische waarborgen biedt voor natuurherstel en rechtszekerheid;

Overwegende dat woningbouw en de energietransitie gebaat zijn bij een robuust juridisch kader en een actieve stikstofbank;

Verzoekt de regering om binnen vier weken met een concreet, juridisch getoetst plan te komen voor een stikstofbank en bindende reductiedoelen voor piekbelasters, en de Kamer hierover te rapporteren,

en gaat over tot de orde van de dag.

Voorzitter, de minister probeert met een pleister een open botbreuk te genezen. De Raad van State is glashelder: dit voorstel is juridisch rammelend. Dat de minister nu spreekt over "versterking van waarborgen" is niets meer dan een wanhopige poging om dit politieke wanproduct erdoorheen te drukken. Het is symptoombestrijding op een zinkend schip. De PVV blijft bij haar standpunt: stop met de stikstofwaanzin, schrap het AERIUS-model en zet onze boeren en bouwers weer aan het werk. Wij trappen niet in deze rebranding van beleid dat Nederland al jarenlang op slot houdt. Dit wetsvoorstel moet van tafel.

Ik dien daarom de volgende motie in:

Motie

De Kamer, gehoord de beraadslaging,

Constaterende dat de Raad van State dit wetsvoorstel als juridisch onhoudbaar heeft aangemerkt;

Overwegende dat het wetsvoorstel slechts een voortzetting is van het falende stikstofbeleid dat gebaseerd is op onbetrouwbare modellen zoals AERIUS;

Verzoekt de regering om dit wetsvoorstel in te trekken en in plaats daarvan de stikstofwetgeving volledig te schrappen teneinde Nederland eindelijk van het slot te halen,

en gaat over tot de orde van de dag.

Voorzitter, de Raad van State is glashelder: dit wetsvoorstel is in de huidige vorm juridisch drijfzand. De minister spreekt over "samenspraak", maar wij hebben geen behoefte aan mooie woorden; wij hebben behoefte aan een wet die standhoudt bij de rechter.

D66 steunt de motie van GL-PvdA over de stikstofbank en piekbelasters, want dat is concreet en noodzakelijk. Maar laat ik één ding volstrekt helder zijn: zonder harde, wettelijke waarborgen voor natuurherstel en concrete reductiedoelen in de wet zelf — en niet slechts als vage belofte in een AMvB — krijgt dit voorstel geen steun van mijn fractie. Wij bouwen geen huizen op drijfzand. De minister moet met amendementen komen die de wet robuust maken, anders stemmen wij tegen.

Voorzitter, de minister spreekt over "samenspraak" en het "versterken" van de wet. Dat klinkt hoopvol, maar wij zijn inmiddels wel wat gewend in dit dossier. Woorden in een debat zijn geen wet in de Staatscourant. De Raad van State is glashelder: dit voorstel is juridisch drijfzand. Als wij nu instemmen met vage doelen, staan we over een jaar weer bij de rechter. Dat is geen daadkracht, dat is uitstel van executie.

Wij eisen dat de wettelijke waarborgen voor natuurherstel en de concrete reductiedoelen in de wet zelf komen, niet in een AMvB. De motie van GL-PvdA vraagt om een concreet plan; dat steunen wij, want we moeten nu echt meters maken. Maar laat de minister niet denken dat we met een toezegging genoegen nemen. Wij willen juridische zekerheid, zwart op wit. Zonder die robuustheid blijft de bouw op slot en de boer in onzekerheid. Dat is voor het CDA onacceptabel.

Voorzitter, de minister spreekt over 'samenspraak' en 'versterking', maar dat is niets meer dan een poging om juridisch drijfzand te stutten met papieren beloftes. De Raad van State is glashelder: dit wetsvoorstel mist de noodzakelijke waarborgen en is juridisch onhoudbaar. Het vervangen van concrete doelen door een vage doelstelling in een AMvB is geen bestuurlijk vakmanschap, maar symptoombestrijding.

JA21 wil geen reparatie van dit wangedrocht; wij willen een fundamentele breuk met dit stikstofdogma. Wij kiezen voor innovatie en techniek, niet voor nog meer juridische onzekerheid. Daarom steunt mijn fractie de motie van de PVV om dit wetsvoorstel in te trekken. Stop met deze juridische schijnvertoning en kies eindelijk voor realisme.

Voorzitter, dit debat is de definitieve bevestiging van wat Forum voor Democratie al lang zegt: dit kabinet is de weg volledig kwijt. De minister spreekt over 'reparatie' en 'samenspraak', maar u probeert een juridisch wangedrocht te stutten dat simpelweg niet te redden valt. De Raad van State waarschuwt, de Kamer spreekt over 'drijfzand', en ondertussen ligt Nederland nog steeds op slot.

Collega's van links tot rechts buitelen over elkaar heen met juridische kaders en model-technisch geneuzel, maar niemand durft de enige noodzakelijke keuze te maken: breek met dit stikstofdogma! Wij steunen de motie van de PVV om deze wet in te trekken. Stop met dit toneelstuk en geef Nederland eindelijk de ruimte.

Voorzitter. De minister blijft in herhaling vallen met het aanbod tot 'samenspraak'. Maar samenspraak vult geen vergunning en lost geen stikstofdossier op. De Raad van State is glashelder: dit wetsvoorstel is juridisch drijfzand. Wij willen geen papieren beloftes in een AMvB, maar wettelijke verankering van doelsturing. Als we het stikstofslot echt willen openen, moeten we sturen op de werkelijke staat van de natuur, niet op vage emissiedoelen.

Ik dien een amendement in dat de wettelijke waarborgen voor natuurherstel verankert in de wet zelf, in plaats van in een AMvB, door de 'aanzienlijke vermindering' expliciet te koppelen aan meetbare verbetering van de natuurkwaliteit in Natura 2000-gebieden, conform de doelsturing waar de BBB voor staat.

Voorzitter, de Minister valt in herhaling: het blijven loze beloftes over 'samenspraak' en 'versterking' in een AMvB, terwijl de Raad van State glashelder is dat het fundament zelf rot is. Je kunt geen juridisch drijfzand verstevigen met een papieren constructie.

Dat de Minister geen antwoord geeft op de vraag hoe 'doelsturing' zonder concrete bronmaatregelen standhoudt bij de rechter, is tekenend. Dit wetsvoorstel is geen oplossing, het is een vluchtroute voor de intensieve veehouderij. De Partij voor de Dieren steunt de roep om echte reductie, maar wij verwerpen dit hele voorstel. De natuur heeft geen behoefte aan uitstel of vage doelen; de natuur heeft behoefte aan krimp. Trek dit wetsvoorstel in.

Voorzitter,

De minister blijft in herhaling vallen. Het aanbod tot "samenspraak" en de suggestie dat dit wetsvoorstel met wat papieren aanpassingen nog te redden valt, is niets anders dan het proberen te lijmen van een gebroken spiegel met plakband. De Raad van State heeft dit voorstel niet voor niets neergezet als juridisch drijfzand.

De minister negeert structureel de kern van ons bezwaar: dit is geen oplossing voor de natuur, en zeker geen oplossing voor de woningnood. Het is een politieke vluchtroute om de pijnlijke keuzes voor de verkiezingen te ontlopen. Terwijl jongeren en starters smeken om een betaalbaar dak boven hun hoofd, houdt dit kabinet hen aan het lijntje met vage beloftes over AMvB’s en toekomstige programma’s.

Voorzitter, de bevolking heeft geen behoefte aan meer "dialoog" over juridische constructies, maar aan daadkracht. Het wetsvoorstel is rot tot in de kern. Wij steunen daarom de oproep tot intrekking van dit wetsvoorstel en wij spreken onze steun uit voor de motie van de PVV om dit "juridische wangedrocht" – zoals collega’s terecht zeiden – direct van tafel te halen. Stop met het bedriegen van de burger. Trek dit in.

Voorzitter, de minister spreekt over 'dialoog' en 'amendementen', maar dat is symptoombestrijding. De kern van dit wetsvoorstel is het schrappen van de omgevingswaarden zonder dat er een juridisch robuust alternatief in de wet zelf staat. Dat is geen 'spoed', dat is juridisch drijfzand.

Mijn fractie kan niet instemmen met een wet die de rechtszekerheid voor boeren en natuur op het spel zet. Wij hebben behoefte aan een fundamentele aanpak, geen papieren werkelijkheid. Omdat dit wetsvoorstel in de kern onherstelbaar is, steunen wij de oproep tot intrekking van dit specifieke voorstel. Wij vragen de minister: wanneer komt u met een voorstel dat wél voldoet aan de eisen van de Raad van State?

Voorzitter, de minister blijft in herhaling vallen met vage beloftes over 'intensivering van de dialoog'. Dat is geen beleid, dat is tijdrekken terwijl de natuur en de woningbouw op slot blijven. Het wetsvoorstel schrapt harde, meetbare omgevingswaarden en vervangt die door een open einddoel zonder enige wettelijke tanden. Dat is precies het juridische drijfzand waar de Raad van State voor waarschuwt.

Dit kabinet durft de echte veroorzakers – de grote agro-concerns en de banken – niet aan te pakken. Daarom steunt de SP de motie van GL-PvdA voor een stikstofbank en bindende reductiedoelen voor piekbelasters. Wij eisen dat de minister dit wetsvoorstel intrekt. Stop met dit politieke gegoochel en kom met een plan dat de grote vervuilers laat betalen, niet de samenleving.

Voorzitter, de minister spreekt over 'dialoog', maar dat is geen oplossing voor het juridische drijfzand dat hier voorligt. Het wetsvoorstel schrapt de huidige omgevingswaarden, maar laat een juridisch vacuüm achter door de uitwerking volledig naar een AMvB te verplaatsen. Dat is geen bestuurlijke daadkracht, dat is het doorschuiven van de rekening naar de sector en de rechter.

Mijn fractie steunt daarom het amendement van de BBB om doelsturing wél wettelijk te verankeren. Dat biedt tenminste een basis voor de praktijk, in plaats van de theoretische modellen waar we nu in vastlopen. Nu dat amendement er ligt, is de noodzaak voor dit wetsvoorstel in de huidige vorm nog kleiner. Wij steunen de oproep tot intrekking.

Voorzitter, de minister spreekt over het "intensiveren van de dialoog", maar mijn achterban – en heel Nederland – heeft behoefte aan woningen, niet aan nog meer gesprekken. Deze spoedwet is geen oplossing, het is uitstel van executie. Het creëert juridisch drijfzand in plaats van de broodnodige zekerheid voor onze woningbouw en onze boeren.

50PLUS is er voor de mensen die een betaalbare woning zoeken, voor de jongeren die geen kant op kunnen en voor de senioren die willen doorstromen. Dit wetsvoorstel lost niets op. Het is een brevet van onvermogen. Wij steunen daarom de oproep tot een concreet plan en sluiten ons aan bij de kritiek dat wettelijke waarborgen in de wet zelf moeten staan, niet in een vage AMvB. Wij steunen het amendement van de BBB om doelsturing wettelijk te verankeren; dat biedt tenminste een basis voor de praktijk. Minister, stop met polderen en kom met resultaten.

Voorzitter, de minister blijft in herhaling vallen met vage beloftes over 'dialoog'. Dat is geen beleid, dat is tijdrekken terwijl de natuur en de woningbouw op slot blijven. De Raad van State is glashelder: dit wetsvoorstel is juridisch drijfzand. Volt wil geen schijnzekerheid. Het schrappen van concrete omgevingswaarden en dit doorschuiven naar een AMvB is precies wat we niet moeten doen als we de natuur willen herstellen en de woningbouw vlot willen trekken. Wij moeten voldoen aan Europese richtlijnen, niet proberen eromheen te werken.

Daarom steun ik het amendement van de BBB om doelsturing wél wettelijk te verankeren; dat biedt tenminste een basis voor de praktijk. Daarnaast steun ik de motie van GL-PvdA voor een stikstofbank. Laten we stoppen met polderen en beginnen met bouwen aan een juridisch houdbare toekomst.

Voorzitter,

De minister spreekt over het "intensiveren van de dialoog", maar laat ik helder zijn: met alleen gesprekken bouwen we geen huizen en krijgen onze boeren geen perspectief. De VVD is in dit debat glashelder geweest: wij accepteren geen "juridisch drijfzand". Het wetsvoorstel in de huidige vorm, met vage verwijzingen naar toekomstige AMvB’s, biedt onvoldoende rechtszekerheid. De Raad van State heeft ons gewaarschuwd, en wij nemen die waarschuwing serieus.

Wij willen leveren, maar wel kwaliteit. Daarom steunt de VVD het amendement van de BBB (96c69744). Door doelsturing direct in de wet te verankeren, creëren we de juridische basis die nodig is om de vergunningverlening vlot te trekken. Dat is de weg vooruit, niet het doorschuiven van verantwoordelijkheid.

Voorzitter, de minister spreekt over 'intensivering van de dialoog', maar dat is geen juridisch instrument. Dat is tijdrekken. De Raad van State is glashelder: we bouwen met dit voorstel op drijfzand. Door concrete omgevingswaarden te schrappen en te vervangen door vage doelen voor 2035, creëert dit kabinet geen zekerheid, maar enkel juridische onzekerheid. Dat biedt de woningbouw en onze boeren geen enkel perspectief, alleen maar meer procedures bij de rechter.

Mijn fractie houdt vast aan de noodzaak van afdwingbare reductie. Wij steunen de motie van GL-PvdA over de stikstofbank en de aanpak van piekbelasters; dat is de weg naar echte ruimte. De minister moet nu leveren, niet praten. Zonder harde, wettelijke waarborgen is dit voorstel voor ons onacceptabel.

Voorzitter, de minister blijft hangen in vage beloftes over 'dialoog' en 'juridische robuustheid'. Dat is geen beleid, dat is tijdrekken terwijl Nederland op slot blijft. Ook de coalitiepartijen die nu proberen te sleutelen aan dit wetsvoorstel, houden de stikstofwaanzin simpelweg in stand. U plakt een pleister op een open botbreuk en hoopt dat het bloeden stopt. Dat gaat niet gebeuren. Het AERIUS-model blijft onbetrouwbaar en de KDW-normen blijven een wurgkoord voor onze boeren en bouwers. De enige echte oplossing voor Nederland is stoppen met deze absurde stikstofwetgeving. Mijn fractie houdt vast aan onze ingediende motie: trek dit wetsvoorstel in en gooi die hele stikstofwetgeving in de prullenbak. Nederland moet nu eindelijk echt van het slot.

Voorzitter, de minister spreekt over 'dialoog', maar dat is geen juridisch instrument. Wij hebben behoefte aan rechtszekerheid, niet aan vage beloftes. De Raad van State is glashelder: dit voorstel is in de huidige vorm juridisch drijfzand.

D66 kiest voor een robuust juridisch fundament. Daarom steunen wij het amendement van de BBB (96c69744) om doelsturing direct in de wet te verankeren; dat biedt de noodzakelijke rechtszekerheid voor ondernemers en natuur. Daarnaast steunen wij de motie van GL-PvdA (3e478405) over de stikstofbank. Dit zijn de concrete stappen die nodig zijn om Nederland uit de impasse te halen. Zonder deze harde, wettelijke waarborgen is dit voorstel voor mijn fractie onacceptabel. Wij bouwen geen huizen op drijfzand.

Voorzitter, de minister spreekt over "dialoog" en "versterking", maar dat is geen juridisch instrument. Dat is tijdrekken. De Raad van State is glashelder: dit voorstel is juridisch drijfzand. Als wij nu instemmen met vage doelen, staan we over een jaar weer bij de rechter. Dat is geen daadkracht, dat is uitstel van executie.

Wij eisen dat de wettelijke waarborgen voor natuurherstel en de concrete reductiedoelen in de wet zelf komen, niet in een AMvB. Daarom steunen wij het amendement van de BBB om doelsturing direct in de wet te verankeren. Ook de motie van GL-PvdA steunen wij; we moeten nu meters maken. Laat de minister niet denken dat we met een toezegging genoegen nemen. Wij willen juridische zekerheid, zwart op wit.

Voorzitter,

De minister spreekt over 'dialoog' en 'versterking', maar laten we eerlijk zijn: dat is niets anders dan een poging om juridisch drijfzand te stutten met papieren beloftes. De Raad van State is glashelder: dit wetsvoorstel mist de noodzakelijke waarborgen en is juridisch onhoudbaar. Het vervangen van concrete doelen door een vage doelstelling in een AMvB is geen bestuurlijk vakmanschap, maar symptoombestrijding.

JA21 wil geen reparatie van dit wangedrocht; wij willen een fundamentele breuk met dit stikstofdogma. Wij kiezen voor innovatie en techniek, niet voor nog meer juridische onzekerheid. Daarom steunt mijn fractie de motie van de PVV om dit wetsvoorstel in te trekken. Stop met deze juridische schijnvertoning en kies eindelijk voor realisme.

Voorzitter, de minister spreekt over 'dialoog' en 'reparatie', maar dat is niets meer dan symptoombestrijding in een systeem dat fundamenteel verrot is. Het hele stikstofbeleid is gebouwd op het AERIUS-model — een rekenmodel dat geen enkel verband houdt met de realiteit in het veld — en op Europese richtlijnen die onze soevereiniteit ondermijnen.

Amendementen of moties die proberen dit wangedrocht te 'stutten' binnen de bestaande juridische kaders, lossen niets op. Wij trappen niet in de valstrik van dit failliete systeem. Mijn fractie steunt daarom de motie van de PVV om dit wetsvoorstel in te trekken en het stikstofdogma definitief vaarwel te zeggen. Stop met deze juridische luchtfietserij en geef Nederland eindelijk weer lucht.

Voorzitter, de minister blijft in herhaling vallen met het aanbod tot 'samenspraak'. Maar samenspraak vult geen vergunning en lost geen stikstofdossier op. De Raad van State is glashelder: dit wetsvoorstel is juridisch drijfzand. Wij willen geen papieren beloftes in een AMvB, maar wettelijke verankering van doelsturing.

Ik ben blij dat de VVD, CDA en anderen ons amendement steunen om dit direct in de wet vast te leggen. Dat is de enige weg vooruit. Als de minister dit niet accepteert, kiest hij bewust voor een juridische blokkade. Wij willen sturen op de werkelijke staat van de natuur, niet op vage emissiedoelen. De tijd van pappen en nathouden is voorbij.

Voorzitter, de minister valt in herhaling met loze woorden over 'samenspraak' en 'versterking'. Maar met de mooiste woorden los je geen stikstofcrisis op. Dit wetsvoorstel is en blijft een juridische gotspe. Het schrappen van harde normen om ze te vervangen door vage AMvB’s, waar collega’s van de BBB en VVD nu over proberen te marchanderen, is niets anders dan symptoombestrijding op een doodziek systeem.

Het is pappen en nathouden terwijl de natuur sterft. De Raad van State is onverbiddelijk: dit fundament deugt niet en is in strijd met het verslechteringsverbod. Mijn fractie steunt daarom de motie van de PVV om deze wet in te trekken. Niet omdat we tegen stikstofbeleid zijn, maar omdat dit wetsvoorstel pure misleiding is. Er is maar één weg uit dit juridische drijfzand: en dat is echte krimp van de veestapel.

Voorzitter,

De minister blijft in herhaling vallen met vage beloftes over 'samenspraak' en 'dialoog'. Dat vult geen bouwplaats en dat helpt geen starter aan een woning. De Raad van State is glashelder: dit wetsvoorstel is juridisch drijfzand. En op drijfzand kun je geen huizen bouwen.

Dit wetsvoorstel is geen "spoedwet", maar een struisvogelwet. Het kabinet probeert de stikstofcrisis te bezweren door de thermometer kapot te slaan. De woningnood escaleert, gezinnen staan in de kou, en dit kabinet speelt electorale spelletjes. Mijn fractie spreekt opnieuw haar volledige steun uit voor de motie van de PVV om dit juridische wangedrocht in te trekken. Stop met het bedriegen van de burger. Trek dit in en kom met een plan dat wél standhoudt.

Voorzitter, de minister spreekt over 'dialoog', maar dialoog is geen vervanging voor een deugdelijke wet. Het wetsvoorstel blijft in de kern een open eind, een blanco cheque voor de toekomst. Dat is geen rentmeesterschap, dat is juridisch gokken met de rechtszekerheid van onze boeren en de kwaliteit van onze natuur. De Raad van State is glashelder: dit is juridisch drijfzand.

De ChristenUnie kan hier niet mee instemmen. Wij steunen daarom de oproep tot intrekking. Tegelijkertijd, als de minister toch doorzet, is het amendement van de heer Van der Plas (BBB) cruciaal om tenminste enige wettelijke verankering te bieden. Maar laat helder zijn: dit wetsvoorstel in deze vorm is onverantwoord.

Voorzitter, de minister blijft in herhaling vallen. Praten over 'intensivering van de dialoog' is geen beleid, het is tijdrekken. Na bestudering van het wetsvoorstel is mijn conclusie onveranderd: het schrappen van harde omgevingswaarden en het vervangen daarvan door vage doelen voor 2035 is een juridisch wangedrocht. De Raad van State waarschuwt ons glashelder dat dit voorstel de natuurherstelopgave ondermijnt en juridisch drijfzand creëert.

De SP steunt daarom de motie van GL-PvdA voor een stikstofbank en bindende reductiedoelen voor piekbelasters. Wij eisen dat de minister dit wetsvoorstel intrekt. Stop met het ontzien van de grote agro-concerns en kom met een plan dat wél werkt voor onze natuur en onze woningbouw.

Voorzitter, de minister spreekt over 'dialoog', maar dat is geen juridisch instrument. Het wetsvoorstel blijft in de kern een blanco cheque. Het schrappen van de omgevingswaarden zonder harde, wettelijke waarborgen is onverantwoord. De Raad van State is glashelder: dit is juridisch drijfzand.

Mijn fractie steunt daarom de oproep tot intrekking. Mocht de minister toch doorzetten, dan is het amendement van de heer Van der Plas (BBB) cruciaal om tenminste enige wettelijke verankering van doelsturing te bieden. Wij kiezen voor nuchtere doelsturing die boeren echt perspectief biedt binnen de rechtsorde, niet voor het doorschuiven van de rekening naar de sector. De minister moet nu kleur bekennen: kiest hij voor juridische robuustheid of voor dit wankele bouwwerk?

Voorzitter, de minister valt in herhaling. "Dialoog" is geen beleid, het is tijdrekken. Mijn achterban – senioren die wachten op een doorstroomwoning en jongeren die nergens terechtkunnen – hebben niets aan gesprekken, maar aan zekerheid. Dit wetsvoorstel blijft een blanco cheque die de woningbouw op slot houdt.

Wij steunen het amendement van de BBB voor wettelijke verankering; dat is de enige manier om enige grip te krijgen op deze stikstofimpasse. Daarnaast steunen wij de motie van GL-PvdA over de stikstofbank, want die biedt tenminste een concreet instrument om de woningbouw vlot te trekken. Minister, stop met polderen en lever resultaat. De tijd dringt.

Voorzitter, de minister blijft in herhaling vallen met het woord 'dialoog'. Dat is geen juridisch instrument, dat is tijdrekken. We hebben hier een wetsvoorstel dat concrete omgevingswaarden schrapt en vervangt door een open einddoel voor 2035. De Raad van State is glashelder: dit is juridisch drijfzand. Volt wil geen schijnzekerheid. Het doorschuiven van de verantwoordelijkheid naar een AMvB is onacceptabel. Wij steunen daarom het amendement van de BBB voor wettelijke verankering van doelsturing en de motie van GL-PvdA voor een stikstofbank. De minister moet nu kleur bekennen: kiest hij voor juridische robuustheid en natuurherstel, of voor dit wankele bouwwerk? Zonder harde garanties in de wet kan dit voorstel niet op onze steun rekenen.

Voorzitter,

De minister blijft in herhaling vallen met het woord 'dialoog'. Laat ik helder zijn: met alleen gesprekken bouwen we geen huizen en krijgen boeren geen perspectief. De VVD is in dit debat consistent: wij accepteren geen "juridisch drijfzand". Het wetsvoorstel in de huidige vorm biedt onvoldoende rechtszekerheid en dat is onacceptabel.

Wij willen leveren, maar wel kwaliteit. Daarom steunt de VVD het amendement van de BBB (96c69744). Door doelsturing direct in de wet te verankeren, creëren we de juridische basis die nodig is om de vergunningverlening vlot te trekken. Dat is de enige weg vooruit. Wij roepen de minister op om dit amendement te omarmen, zodat we de juridische impasse eindelijk doorbreken.

Voorzitter, ik dank de leden van de Kamer voor hun constructieve inbreng in deze tweede termijn. Het kabinet heeft de zorgen over de juridische robuustheid van het oorspronkelijke voorstel zeer ter harte genomen. Wij delen de analyse dat rechtszekerheid voorop moet staan om zowel de natuur te herstellen als de maatschappelijke opgaven, zoals woningbouw, vlot te trekken.

Ten aanzien van het amendement-96c69744 van het lid van der Plas (BBB): Het kabinet waardeert de inzet om de doelsturing direct in de wet te verankeren. Dit sluit aan bij mijn toezegging om de juridische waarborgen te versterken. Het expliciet koppelen van de emissiereductie aan meetbare verbetering van de natuurkwaliteit in Natura 2000-gebieden binnen de wettekst zelf, in plaats van via een AMvB, verhoogt de juridische houdbaarheid aanzienlijk. Het kabinet spreekt daarom uit dit amendement te overnemen.

Wat betreft de ingediende moties:

Ten aanzien van motie-3e478405 van het lid Kröger (GL-PvdA): Het kabinet erkent de urgentie van een stikstofbank en bindende reductiedoelen voor piekbelasters. Wij werken reeds aan de uitwerking van instrumenten die de juridische impasse kunnen doorbreken. Gezien de complexiteit en de noodzaak tot zorgvuldige juridische toetsing, is de termijn van vier weken zeer ambitieus, maar het kabinet ziet de meerwaarde van deze regie. Ik geef deze motie oordeel Kamer.

Ten aanzien van motie-ab4eddbb van het lid Wilders (PVV): Het kabinet is van mening dat het volledig schrappen van de stikstofwetgeving, zoals verzocht in deze motie, Nederland in een juridisch vacuüm zou plaatsen. Dit zou de woningbouw en de economische ontwikkeling juist tot stilstand brengen, aangezien er dan geen enkel kader meer is om vergunningverlening in overeenstemming met de Europese natuurrichtlijnen te borgen. Het kabinet moet deze motie daarom ontraden.

Voorzitter, tot slot de resterende vragen over de juridische toetsing. Het kabinet is ervan overtuigd dat met de verankering van de doelsturing in de wet, zoals vastgelegd in het overgenomen amendement, een robuust kader ontstaat. Dit kader biedt de nodige rechtszekerheid voor zowel de natuur als de sector. Wij zullen in de verdere uitwerking in de AMvB en het programma nauwgezet toezien op de objectiviteit en controleerbaarheid, waarbij we uiteraard de dialoog met deze Kamer en de betrokken sectoren intensief zullen voortzetten. Het kabinet is bereid deze weg in te slaan om de impasse te doorbreken en de nodige stappen voorwaarts te zetten voor Nederland.